درمان یبوست در کوتاه ترین زمان | معرفی 7 راه درمان
چرا با وجود پیشرفتهای چشمگیر در حوزه پزشکی، بیش از 40 درصد افراد در طول زندگی خود با مشکل یبوست مواجه میشوند؟ یبوست شدید میتواند منجر به مشکلات جدیتری مانند هموروئید، شقاق مقعدی و حتی برخی از انواع سرطان شود. با این وجود آیا یبوست قابل درمان است؟ در این مطلب از مدیسیب شما را با راههای درمان یبوست و مشکلات ناشی از آن آشنا میکنیم. با ما همراه باشید.
یبوست چیست؟
طبق گفته مؤسسه ملی بهداشت، زمانی که کمتر از سه بار در هفته اجابت مزاج داشته باشید و مدفوع سفت، خشک و کوچک باشد، دارای یبوست هستید. از منظر طب ایرانی شکم فرد سالم باید به ازای هر وعده غذایی یک بار کار کند ولی به نظر می رسد با وجود سبک زندگی کنونی که تحرک پایین و غذایی غیر سالم در آن وجود دارد روزی یک بار کار کردن شکم ایده آل باشد.
یبوست اغلب دردناک است و مدفوع به سختی خارج میشود. ممکن است احساس کنید نیاز به زور زدن دارید. همچنین ممکن است احساس کنید مقعد شما مسدود شده است.
شدت یبوست در افراد مختلف متفاوت است. بسیاری از افراد فقط برای مدت کوتاهی یبوست را تجربه می کنند، اما برای برخی دیگر، یبوست یک بیماری طولانی مدت (مزمن) است که باعث درد و ناراحتی قابل توجهی میشود و کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار میدهد. اگر علائم گفته شده 12 هفته یا بیشتر طول بکشد، به یبوست مزمن مبتلا هستید.
علائم یبوست چیست؟
اگر دارای علائم زیر را در بدن خود مشاهده کردید، شما مبتلا به یبوست هستید.
- مدفوع به طور غیرعادی بزرگ یا کوچک است و خشک، سفت یا تودهای است.
- هنگام مدفوع زور میزنید یا درد دارید.
- احساس میکنید که روده های خود را به طور کامل تخلیه نکردهاید.
- همواره معده درد دارید و احساس نفخ یا بیماری میکنید.
- هنگام لمس شکم خود، احساس درد دارید یا تودههای نامنظم احساس میکنید.
دلایل یبوست چیست؟
یبوست یک مشکل گوارشی شایع است که دلایل مختلفی میتواند داشته باشد. در ادامه به بررسی دقیقتر هر یک از عوامل موثر بر یبوست میپردازیم:
1. کمبود فیبر:
فیبر به عنوان یک ماده حجیمکننده عمل کرده و آب را به خود جذب میکند. این امر باعث افزایش حجم مدفوع و تسهیل حرکت آن در رودهها میشود. همچنین فیبر با تحریک انقباضات رودهای، به حرکت مواد غذایی در طول دستگاه گوارش کمک میکند.
2. عدم تعادل باکتریهای روده
گاهی ممکن است ممکن است به دلیل عدم تعادل در باکتریهایی که به طور طبیعی در روده شما زندگی میکنند، مشکلات گوارشی از جمله یبوست داشته باشید. مکملها یا غذاهای حاوی پری بیوتیک، مانند موز و بلغور جو دوسر، و پروبیوتیکها، مانند ماست و غذاهای تخمیر شده، به کنترل و درمان یبوست کمک میکند.
3. کمبود آب:
آب برای نرم شدن مدفوع و تسهیل حرکت آن در رودهها ضروری است. کمبود آب باعث میشود مدفوع خشک و سفت شود و عبور آن از رودهها با مشکل مواجه شود.
4. کم تحرکی:
فعالیت بدنی باعث تحریک انقباضات رودهای و حرکت مواد غذایی در طول دستگاه گوارش میشود. امروزه اغلب افراد کارمند بوده و مجبور هستند که مدت زمانی طولانی بدون هیچ تحرکی بنشینند. کم تحرکی و سبک زندگی کمتحرک منجر به کند شدن حرکت رودهها و در نتیجه یبوست میشود.
5. نادیده گرفتن احساس نیاز به دفع:
به تأخیر انداختن دفع مدفوع باعث جذب مجدد آب توسط رودهها و خشک و سفت شدن مدفوع میشود. سرکوب مداوم احساس نیاز به دفع، منجر به ایجاد یبوست میشود.
6. تغییرات در رژیم غذایی یا برنامه روزانه:
تغییر در رژیم غذایی و برنامه روزانه بر باکتریهای روده و عملکرد دستگاه گوارش تأثیر میگذارد. برخی غذاها مانند غذاهای پرچرب و کمفیبر باعث یبوست میشوند. همچنین، سفر و تغییر در روال روزانه میتواند در عملکرد روده اختلال ایجاد کند.
7. عوارض جانبی دارو:
بسیاری از داروها مانند مسکنها، آنتی اسیدها، داروهای ضد افسردگی و مکملهای آهن باعث ایجاد یبوست میشوند. این داروها بر حرکت رودهها تأثیر گذاشته و باعث کند شدن آن میشوند.
8. استرس، اضطراب و افسردگی:
استرس و اضطراب بر سیستم عصبی و هورمونی بدن تأثیر میگذارند و باعث اختلال در عملکرد دستگاه گوارش میشوند. استرس باعث کاهش حرکت رودهها و افزایش جذب آب توسط رودهها و منجر به یبوست میشود.(مقاله مرتبط: کاهش استرس)
عوامل دیگری که میتوانند باعث یبوست شوند عبارتند از:
- بیماریهای رودهای
- تیروئید
- دیابت
- بارداری
- برخی از مکملهای غذایی
7 راه درمان یبوست
درمان یبوست معمولاً با تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی شروع میشود و به افزایش سرعت حرکت مدفوع در روده بزرگ کمک میکند. همچنین ممکن است پزشک متخصص در کنار آن از داروهای جانبی نیز استفاده کند. در صورتی که یبوست با تغییر سبک زندگی درمان نشود، باید به پزشک مراجعه کنید. در ادامه بهترین روشها برای درمان را معرفی میکنیم.
1.تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی
برای تغییر سبک زندگی، باید چند مورد ساده را در انتخاب مواد غذایی، زمان دفع و... درنظر بگیرید. در ادامه به طور کامل درباره هر مورد توضیح میدهیم.
- یک رژیم غذایی سرشار از فیبر انتخاب کنید. فیبر به مدفوع حجم میدهد و به مدفوع کمک میکند مایعات را نگه دارد. مصرف این ماده غذایی شکل و وزن مناسبی به مدفوع میدهد و حرکت آن را در روده بزرگ آسانتر میکند. توصیه میشود برای درمان یبوست حداقل 25 تا 34 گرم فیبر در روز دریافت کنید. غذاهای غنی از فیبر عبارتاند از:
- میوه خشک یا تازه
- سبزی
- لوبیا
- نان سبوس دار
- غلات
- برنج قهوهای
نکته! برای جلوگیری ازایجاد نفخ و گاز، فیبر غذایی را به آرامی افزایش دهید.
- آب فراوان بنوشید. آب و نوشیدنیهای بدون کافئین به درمان یبوست کمک میکند. این کار مدفوع را نرم کرده و از نفخ و گازهایی که با افزایش فیبرغذایی ایجاد میشود، جلوگیری میکند. میزان نوشیدن آب بسته به شرایط فرد و میزان تشنگی دارد و آب خوردن بیش از حد نیز می تواند خود باعث مشکلات گوارشی شود.
- مصرف کربوهیدراتها را محدود کنید. برخی از کربوهیدرات ها باعث مشکلات گوارشی از جمله یبوست در افراد میشوند. این غذاها شامل لبنیات، سیب، کلم بروکلی، گندم و عدس است. با این حال بسیاری از آنها سرشار از فیبر و سایر مواد مغذی هستند و نباید به طور کامل از برنامه غذایی شما حذف شود. این غذاها چندین ویژگی مشابه دارند که منجر به یبوست میشوند:
- به سختی در روده کوچک جذب میشوند.
- در روده شما تخمیر شده و باعث ایجاد گاز می شوند.
- ورزش را در برنامه هفتگی خود قرار دهید و بیشتر روزهای هفته ورزش کنید. فعالیت بدنی منظم به بهبود حرکت مدفوع از طریق روده بزرگ کمک میکند. حتی اگر توانایی ورزش سنگین را ندارید، روزانه مقداری پیادهروی کنید و فعالیت بدنی خود را افزایش دهید.
- مانع دفع مدفوع نشوید و از میل به دفع مدفوع اجتناب نکنید. برای دفع برنامه داشته باشید. به عنوان مثال، سعی کنید 15 تا 45 دقیقه بعد از غذا مدفوع کنید، زیرا هضم به حرکت مدفوع در روده بزرگ کمک میکند. برای این کار هر روز به سرویس بهداشتی رفته و در حالت دفع قرار بگیرید. اگر دفع نداشتید، زور نزنید و به رودهها فشار وارد نکنید. در عوض آرام باشید و تمرین خود را روزانه تکرار کنید تا به تدریج درمان یبوست انجام شود.
2.مصرف ملینها
اگر پس از تغییر رژیم غذایی و افزودن فیبر و آب مشکل یبوست رفع نشد، ملین گزینه بهتری است. ملینها داروهایی هستند که به حرکت مدفوع در روده بزرگ کمک میکنند. اگر پزشکتان ملینها را توصیه میکند، بپرسید کدام نوع برای شما بهتر است و چه مدت باید آن را مصرف کنید. بهتر است ملینها را کوتاهمدت مصرف کنید، زیرا پس از مدتی مدفوع کردن شما به آن وابسته میشود. همچنین نحوه کاهش این دارو را از پزشک بپرسید؛ زیرا قطع ناگهانی دارو بر توانایی انقباض روده بزرگ تاثیر میگذارد.
به طور کلی برای درمان یبوست میتوان از ملینهای زیر با تجویز پزشک استفاده کرد.
- مکملهای فیبر: مکمل های فیبر مایعات مدفوع را حفظ میکند. سپس مدفوع نرم تر و راحت تر دفع می شود. پسیلیوم یکی از انواع مکمل فیبر است که در داروخانه ها هم موجود است.
- اسموتیکس: ملینهای اسمزی به حرکت مدفوع در روده بزرگ با افزایش مقدار مایعات آزاد شده در روده کمک میکنند. به عنوان مثال میتوان به هیدروکسید منیزیم خوراکی ، سیترات منیزیم، لاکتولوز (Generlac) و پلی اتیلن گلیکول (Miralax) اشاره کرد.
- محرکها: محرکها باعث سفت شدن دیوارههای روده میشوند و مدفوع را وادار به حرکت میکنند. اینها عبارت هستند از: بیزاکودیل (کورکتول، دولکولاکس ملین، سایرین) و سنوزیدها (سنوکوت، اکس لاکس، پردیم) که مصرف بدون تجویز پزشک آن ها می تواند عارضه شدید بدهد.
- روان کنندهها: روان کنندههایی مانند روغن معدنی به مدفوع کمک میکند تا راحت تر در روده بزرگ حرکت کند.
3. تنقیه و شیاف
تنقیه یکی از روشهایی است که باید توسط پزشک متخصص انجام شود، در غیر این صورت رودههای شما آسیب میبینند. تنقیه مایعی است که به آرامی به داخل راست روده پمپاژ میشود تا به دفع مدفوع کمک کند. هنگامی که سایر درمانها مؤثر نیستند، ممکن است از آن استفاده شود. اگر رکتوم با مدفوع مسدود شده باشد، پزشک از این روش استفاده میکند. همچنین میتوان برای درمان یبوست از شیافهای ملین نیز استفاده کرد.
4. تجویز دارو
در صورتی که تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی مؤثر واقع نشوند، متخصص گوارش داروهای لازم را برای شما تجویز میکند. این موارد عبارتاند از:
- لوبیپروستون (آمیتیزا)
- Linaclotide (Linzess)
- پلکاناتید (Trulance)
- پروکالوپراید (Motegrity)
اگر یبوست ناشی از داروهای ضد درد اپیوئیدی باشد، دارویی تجویز میشود که اثر اوپیوئیدها را بر حرکت مدفوع از طریق روده بزرگ مسدود می کند. این دارو شامل موارد زیر است.
- متیل نالترکسون (Relistor)
- نالدمدین (Symproic)
- نالوکسگل (Movantik)
نکته!
هرگز به طور خودسر دارو مصرف نکنید و تجویز آن را به متخصص بسپارید. پزشک با توجه به شرایط بدنی و وضعیت شما میتواند بهترین دارو را برای درمان یبوست تجویز کند.
5. تمرین عضلات لگن
آموزش بیوفیدبک حرکت درمانی با کمک یک درمانگر است که از وسایلی برای کمک به یادگیری آرام کردن عضلات و هماهنگ کردن استفاده از عضلات در لگن، رکتوم و مقعد استفاده میکند. این تمرینات ممکن است مشکلات مربوط به یبوست مزمن را اصلاح کند. حسگرها در رکتوم و روی پوست بازخوردی را به صورت صدا یا نور بر روی دستگاه ارائه میکنند. این نشانهها به شما کمک میکند تا عضلات مورد نیاز برای دفع مدفوع را کنترل کنید و و در نهایت درمان یبوست صورت میگیرد.
درمانهای ذکر شده در بالا ممکن است به تحریک روده شما کمک کند، اما ممکن است تسکین فوری نداشته باشد. نحوه نشستن در توالت ممکن است در کوتاه مدت به شما کمک کند. برای این کار مراحل زیر را انجام دهید:
- به سمت جلو خم شوید و بازوهای خود را روی ران قرار دهید.
- از یک زیرپایی یا وسایل دیگر برای بالا بردن زانوهایتان بالاتر از باسنتان استفاده کنید.
- برای جلوگیری از زور زدن، تنفس از طریق دهان را تمرین کنید.
- شکم خود را سفت نکنید، بلکه در حین نفس کشیدن آن را به بیرون فشار دهید.
- بدن خود را شل کنید تا اسفنکتر شما (منفذ مقعد) بتواند راحتتر مدفوع را دفع کند.
6. ماساژ دادن
ماساژ دادن شکم با الگوی خاصی به تحریک حرکات روده کمک میکند. ماساژ به عنوان یک روش مکمل برای درمان یبوست موثر باشد. این روش با تحریک سیستم عصبی و بهبود جریان خون در ناحیه شکم، به نرم شدن مدفوع و تسهیل حرکت رودهها کمک میکند.
ماساژ با ایجاد فشار ملایم بر روی شکم، به تحریک انقباضات رودهای کمک میکند. این انقباضات به حرکت مدفوع در طول روده بزرگ کمک کرده و دفع را تسهیل میکند. همچنین ماساژ به شل شدن عضلات تنشدار شکم کمک میکند که باعث کاهش درد و ناراحتی و درمان یبوست میشود.
ماساژ دیگری نیز به نام رفلکسولوژی برای درمان یبوست وجود دارد. این نوع ماساژ با اعمال فشار بر نقاط خاصی از پا و دست، به تحریک اندامهای داخلی از جمله رودهها کمک میکند. البته توصیه میشود قبل از انجام هرگونه ماساژ، با فردمتخصص مشورت کنید.
نکته!
ماساژ به عنوان یک روش تکمیلی است و به عنوان درمان اصلی یبوست به کار نمیرود و باید دلیل بیماری را تشخیص دهید، اما در کنار سایر روشها بسیار مفید است.
7. عمل جراحی
معمولا عمل جراحی به عنوان آخرین روش درمان یبوست توسط پزشک انجام میشود. گاهی انجام جراحی برای اصلاح آسیب یا بی نظمی در بافتها یا اعصاب کولون یا رکتوم ضروری است. جراحی معمولاً تنها زمانی انجام میشود که سایر درمانهای یبوست مزمن جواب نداده باشند.
درمان خانگی یبوست
علاوه بر موارد ذکر شده در بخشهای قبلی برخی مواد غذایی نیز به درمان یبوست کمک میکنند که عبارت هستند از:
-زیتون کم نمک : 5 تا 7 عدد همراه غذا
-انجیر : 2 عدد قبل غذا
-گل ختمی : یک قاشق غذاخوری از آن را دم کرده و روزانه میل شود.
-سبوس گندم: 1 قاشق غذاخوری با یک لیوان آب ولرم دو ساعت پس از وعده های غذایی میل شود.روزی یک تا دو بار بسته به شرایط
رفع یبوست در نوزادان
برخی مادران تصور میکنند که نوزادشان دچار یبوست است، اما در اشتباه هستند. گاهی هنوز روده کودک روند طبیعی پیدا نکرده یا به دلیل حساسیتهای غذایی قادر به دفع مدفوع نیست. به همین خاطر ابتدا باید با نشانهها یبوست در نوزادان آشنا شوید تا دچار اشتباه نشوید. با این حال، علائم یبوست در نوزادان شامل موارد زیر است:
- مدفوع کمتر از حد معمول
- زور زدن بیشتر از حد معمول برای اجابت مزاج
- تغییر در ظاهر مدفوع
- شکم متورم یا گرفتگی
حال اگر فرزند شما دارای علائم بالا است، باید از روشهای زیر برای درمان یبوست نوزاد استفاده کنید.
- مقداری آب سیب، انگور، گلابی یا آلو به نوزاد بدهید و وقتی مدفوعش شل شد آن را متوقف کنید.
- به جای غلات برنج، به کودک خود بلغور جو دوسر، گندم یا غلات جو بدهید.
- نوزاد را به حمام ببرید و بدنش را با آب گرم بشویید و ماساژ دهید.
- اگر کودک شما قادر به راه رفتن نیست، پاهای او را ماساژ دهید. این کار رودهها را تحریک کرده و دفع راحتتر انجام میشود.
- اگر تغییر رژیم غذایی کودک مؤثر نبود، با مشورت دکتر از شیاف گلیسیرین استفاده کنید.
درمان یبوست در بارداری
یبوست یک بیماری شایع در دوران بارداری است. معمولاً در سه ماهه سوم بارداری ظاهر می شود، زیرا وزن کودک شما بیشتر شده و به روده فشار می آورد، اما ممکن است در هر زمانی از بارداری شما رخ دهد. برخی از تازه مادران تا 3 ماه پس از زایمان هم یبوست را تجربه میکنند.
- برای درمان یبوست بارداری، روزانه 25 تا 30 گرم فیبر بخورید. فیبر مدفوع را نرم کرده و دفع آن راحتتر میشود. غلات کامل، میوه ها، سبزیجات و حبوبات (لوبیا، نخود و عدس) شامل فیبر هستند.
- ورزش را در برنامه هفتگی خود قرار دهید. به طور میانگین 3 روز ورزش کردن در هفته، به تحریک روده کمک میکند. البته در این دوره باید با احتیاط بیشتری ورزش کنید. به همین خاطر ابتدا با متخصص زنان و زایمان مشورت کنید تا بهترین فعالیت بدنی را برای شما مشخص کند.
نکته!
قبل از استفاده از هرگونه ملین، مکمل، روغن معدنی یا روغن کرچک برای درمان یبوست خود با پزشک خود مشورت کنید. ثابت نشده است که آیا استفاده از این ها در دوران بارداری بی خطر است یا خیر؟
چه زمانی یبوست خطرناک است؟
یبوست زمانی خطرناک میشود که به یک مشکل جدیتر تبدیل شود یا نشانهای از یک بیماری زمینهای باشد. اگرچه یبوست معمولاً یک مشکل موقتی است، اما در برخی موارد میتواند جدی باشد. چه زمانی باید نگران یبوست باشیم؟
- اگر به طور ناگهانی و برای مدت طولانی (بیش از شش هفته) دچار یبوست شدید، به خصوص اگر بالای 50 سال سن دارید، باید به پزشک مراجعه کنید.
- وجود خون در مدفوع میتواند نشانهای از بیماریهای جدی مانند بواسیر، شقاق یا سرطان روده بزرگ باشد.
- کاهش وزن بدون دلیل مشخص، به ویژه همراه با یبوست، علامت بیماریهای دیگر است.
- کاهش اشتها همراه با یبوست نیز نشانهای از انسداد روده یا سایر مشکلات جدی است.
- دل درد شدید و مداوم همراه یبوست، از علائم بیماری التهاب یا انسداد روده است.
چه زمانی باید برای درمان یبوست به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یبوست شما مزمن است، با سایر علائم همراه است یا نگران هستید، حتماً به پزشک مراجعه کنید. پزشک با بررسی علائم شما و انجام آزمایشهای لازم، علت یبوست را تشخیص داده و درمان مناسب را تجویز خواهد کرد.
مشکلات ناشی از یبوست
یکی از دلایلی که باید درمان یبوست را جدی بگیرید و از آن پیشگری کنید، بیماریهایی است که از آن ناشی میشود. در ادامه بیشترین مشکلاتی را که به خاطر یبوست ایجاد میشود معرفی میکنیم.
1. بواسیر (هموروئید)
بواسیر به معنی تورم و التهاب عروق خونی در ناحیه مقعد یا پایینتر از روده بزرگ بوده و با درد و خونریزی همراه است. وقتی فرد برای دفع مدفوع فشار زیادی وارد میکند، عروق خونی در ناحیه مقعد تحت فشار قرار میگیرند و باعث التهاب و تورم آنها میشود. همچنین، مدفوع سفت به ناحیه بواسیر فشار وارد کند و شرایط را بدتر میکند.
2. شقاق مقعد (فیشر)
شقاق مقعد پارگی یا زخم کوچک در پوشش داخلی مقعد است که معمولاً هنگام دفع مدفوع سفت ایجاد میشود و علائمی مانند درد و خونریزی هنگام دفع دارد. هر چه یبوست شدیدتر باشد، مدفوع نیز سفتتر شده و باعث پارگی پوست مقعد میشود.
3. انسداد روده
انسداد روده زمانی اتفاق میافتد که مدفوع نتواند در روده حرکت کند. یبوست شدید و مزمن منجر به جمع شدن بیش از حد مدفوع و در نهایت انسداد کامل روده میشود. در این شرایط باید به پزشک مراجعه کنید تا با درمان پزشکی مشکل را رفع کند.
سخن پایانی
یبوست، یک مشکل قابل پیشگیری است. با رعایت یک رژیم غذایی سالم و متعادل، انجام فعالیت بدنی منظم و نوشیدن آب کافی، میتوان از بروز این مشکل جلوگیری کرد. در صورتی که با یبوست مواجه شدید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید تا علت اصلی آن تشخیص داده شود و درمان مناسب برای شما تجویز گردد. به یاد داشته باشید، سلامت روده، کلید سلامتی بدن است.
سوالات متداول
یبوست به چه معناست؟
طبق گفته مؤسسه ملی بهداشت، زمانی که کمتر از سه بار در هفته اجابت مزاج داشته باشید و مدفوع شما سفت، خشک و کوچک باشد، فرد دارای یبوست است.
دلیل یبوست چیست؟
مواردی مانند مصرف فیبر کم، کم آبی بدن، کم تحرکی و... منجر به یبوست میشود.
درمان یبوست چگونه است؟
برای درمان یبوست ابتدا باید سبک زندگی را تغییر داد، همچنین استفاده از داروهای تخصصی به همراه خوراکیهای ملین مانند آلو مفید است.
چه زمانی یبوست خطرناک است؟
اگر یبوست بیش از 6 هفته طول بکشد و همراه با خون یا درد باشد، بسیار خطرناک است.
آیا این مطلب برای شما مفید بود؟
افزودن نظر جدید
نظر شما برای ما با اهمیت زیادی دارد! لطفا دیدگاه خود را در مورد این محصول با دیگران به اشتراک بگذارید. نظرات شما به ما کمک میکند تا خدمات بهتری ارائه دهیم و همچنین به دیگران در انتخاب کمک میکند. توجه داشته باشید که نظرات شما منصفانه و بر اساس واقعیت باشد. از ارسال نظرات تبلیغاتی و نامناسب خودداری کنید.